Kriz dönemlerinde yetişkinler de dahil olmak üzere herkes stres içindedir. Ev ve okul ortamlarında sağlanan destek ise çocuklar yeterli olmaz.
Newyork, İstanbul, Madrid ve Londra gibi büyük şehirlerde yaşanan terör olayları yetişkinlerin yanı sıra çocukların da ruhsal sağlıklarını olumsuz yönde etkilemektedir. Dünyanın giderek daha tehlikeli bir görünüm aldığı günümüzde, yetişkinler çocukların kendilerini güvende hissetmeleri için onlara destek olmalıdırlar. Anne-baba ve eğitimciler güncel gelişmeler hakkında olaylara dayanarak açıklamalar yapmalı, eylemlerin hayat akışını nasıl etkileyeceğini , duygusal tepkilerle başa çıkma yöntemlerini anlatmalıdırlar.
Kriz ve belirsizlik dönemlerinde yetişkinler de dahil olmak üzere herkes stres içindedir. Ev ve okul ortamlarında sağlanan desteğin çocuk ve öğrenci için yeterli olmadığı durumlarda okul psikologları ve psikolojik danışmanlar (pedagoglar) gerekli yönlendirmeleri gerçekleştirirler.
Yetişkinler aşağıda belirtilen noktaları göz önünde bulundurarak pek çok çocuğa uygun destek sağlayabilirler:
• Terör olayları sonrası genellikle neler söylenebileceğini kestirmek zordur. Aklınıza uygun kelimeler gelmiyorsa “Bu hepimiz için güç bir durum” diyerek çocuğa sarılmak uygundur. Şiddet ve saldırganlığa karşı olduğunuzu, güvenlik güçlerinin teröristleri durdurarak barışı sağlayacaklarına dair inancınızı çocuğunuza aktarabilirsiniz.
• Çocuğunuzun sergilediği tepkilerin ardındaki duyguları anlamaya çalışın. Hislerini kelimelere dökebilmesi için yardımcı olun. Örneğin “Olaylarla ilgili olarak gerçekten korku içinde olduğunu görüyorum”
• Bazı çocuklar ülkelerinin tehdit altında olduğunu düşünürler. Onlara bu düşüncelerinde haklı oldukları ancak teröristlerin eylemlerine karşı pek çok güvenlik önlemi alındığı söylenebilir. Küçük çocuklara onları sevdiğinizi ve her zaman koruyacağınızı söylemek genellikle yeterlidir. Daha büyük çocuklarla ise devlet dairelerinde, hava alanlarında alınan olağan üstü güvenlik önlemleri gibi daha somut girişimler hakkında konuşabilirsiniz.
• Ordu ve diğer güvenlik sistemleri içinde görev yapan ebeveynlerin çocukları ise anne/babalarının geleceklerine ilişkin endişelerinin dile getirebilirler. Bu durumda “Sana bakacaklar ve yalnız kalmayacaksın. Şimdi sana geleceğe ilişkin neler planladığımızı anlatayım” diyerek bilgi verilmelidir .
• Çocuk ve öğrencilerin çok üzgün oldukları zamanlarda durumun ciddiyetini inkar etmeyin. “Ağlayacak hiçbir şey yok” diyerek çocuğun duygularını yansıtmak ve kendisini iyi hissetmesini sağlamak mümkün değildir. Ancak her şeyin düzeleceğine dair inanç ve umudunuzu dile getirmeyi unutmayın. Dünyada az sayıda teröriste karşın pek çok iyi niyetli, şiddet ve saldırganlığa başvurmadan yaşamlarını sürdüren insanların var olduğunu vurgulayın.
• Her zaman çocuklara karşı dürüst olun. Korku ve endişelerinizi onlarla paylaşırken güvenlikten sorumlu yetişkinlerin görev başında olduklarını vurgulayın. Terör olaylarını engelleyici önlemlerin alındığını (bomba koklayan köpekler, hava alanı güvenliğinin artırılması v.b.) çocuklara anlatın. Söz konusu çabalar çocukları korkutup yorabilir. Ancak alınan önlemler sayesinde daha güvenilir ortamın oluşturulduğunu açıklayın.
• Günlük olağan etkinliklerinizi istikrar, denge ve güven duygularını yaşatabilmek için sürdürmeye devam edin. Yaşamın yeniden kontrol altında olduğu duygusunu çocuklara kazandırmak için toplum içinde güvenliği sağlama görevini üstlenen kişilere mektup, dergi gönderilebilir
• Tüm çocuklar yaşadıkları strese bağlı olarak saldırgan, söz dinlemez davranışlar sergileyebilir. Bunlar yaşanan belirsizliklere gösterilen doğal tepkilerdir. Anne-baba olarak davranışlar karşısında tutarlı tepkiler göstermek önemlidir.Olaylar öncesinde benimsenmiş olan kuralların halen geçerli olduğunu çocuğunuza anlatın.
• Bazı çocuklar, özellikle anne-babası görev başında olanlar, uyku konusunda zorluk çekebilirler. Olağan uyku düzenine bağlı kalmaya özen gösterin. Gece lambaları, kardeşlerle aynı odayı paylaşma, sevdiği oyuncaklarla uyuma, uykuya dalana kadar ebeveynin çocuğun yanında oturması gibi konularda esnek davranılması önemlidir.
• Çocuklar savaş oyunları oynayarak, hayali bombalar patlatabilirler. Resim ya da yazı gibi etkinliklerde şiddete yer verebilirler. Bu eğilimler çocukların çevrelerindeki olayları ifade etmelerinin doğal yollarıdır. Oyunlar aşırı derecede saldırganlık içermediği sürece onaylamadığınızı belli etmeyin. Ancak çocuğunuzu şiddet içeren oyundan sakin tavırlarla uzaklaştırabilir, onunla oynadığı oyun, resim veya yazıları hakkında konuşmayı deneyebilirsiniz. Çocuğunuzu oynadığı drama oyununda doktor, itfaiye görevlisi gibi insanların yaşamlarını kurtaran görevlilerin rollerini canlandırması için yüreklendirebilirsiniz.
• Destek, tutarlılık ve sabırla çocuğunuz olağan yaşantısına dönecek ve alışıldık davranışlarını sergileyecektir.Saldırganlık, içe dönüklük, uyku bozuklukları gibi aşırı tepkiler gözlemlenirse uzman desteği alınmalıdır.
• Çocuklar belirgin kültür ve ülke insanlarına önyargılı davranmamaları konusunda yönlendirilmelidir. Genellikle olumsuz yargıları kolaylıkla genelleştirirler. Bu nedenle eğitim programlarına hoşgörü, saygı gibi değerlerin öğretildiği dersler eklenmelidir. Örneğin ilköğretim çağındaki öğrencilere “Tüm dünya insanlarında ortak olarak görülen özellikler nelerdir ?”, “İnsanlar hangi açılardan birbirlerinden farklıdırlar ?”, “Neden bazı insanlar farklı dil, din, ırk ya da politik inançlara sahip kişilere karşı hoşgörüsüz davranırlar?” gibi sorular yönlendirilebilir .
• Çocuğunuzun zaman ve enerjisini tümüyle terör olayları üzerine odaklanmasına izin vermeyin. Eğer her akşam saatlerce haberleri izliyorsa farklı etkinlikler önerin. Yetişkin olarak siz de haberleri izlemek için ayırdığınız süreyi kısaltabilir ve aile bireyleriyle hep birlikte zaman geçirebilirsiniz.
• Terör eylemlerinin olumsuz etkilerini azaltmak için medyaya da sorumluluk düşmektedir. Olayların görüntülerini tüm ayrıntılarıyla ve sıklıkla ekrana getirmek çocuk yetişkin tüm bireylerin kaygılarının artmasına neden olur. Londra’da yaşanan terör olayları sonrası İngiliz yetkililerin reyting baskısı altındaki medyanın halkın moralini bozacak sorumsuz bir tutum içine girmesine izin vermedikleri belirtilmektedir. İngiliz televizyonlarının yayınlarında ekrana bir tek ölü veya yaralı görüntüsünün gelmediği vurgulanmaktadır .
Çocuklarımızın barış dolu bir dünyada yaşayabilmeleri için anne-baba, eğitimciler, uzmanlar, medya ile birlikte tüm toplumsal ve küresel sistemlerin işbirliği içinde çalışmaları gereklidir.