Uzmanlar uyardı: "Doğum kontrol hapını kanalizasyona atmayın"
Kullandığınız doğum kontrol hapı ya da şampuan, şu anda bir balığın cinsel hayatıyla oynuyor! Dünyada ‘cinsiyetsizleşen su canlılarıyla ilgili araştırmalar birbirini izlerken, Hacettepe Üniversitesi Kimya Bölüm Başkanı Prof. Dr. Adil Denizli de ilaçlar ve kozmetik ürünlerin atıklarının kanalizasyona karışmasının sakıncalarına dikkati çekti. Denizli, sudaki kimyasalların her yıl çoğu çocuk 2 milyon insanın ölümüne yol açtığını da söyledi.
Prof. Dr. Adil Denizli, doğal suları kirleten en önemli unsurlardan birinin de ilaç ve kozmetiklerde bulunan ‘hormonlar’ olduğunu belirterek, “Doğal sularımızdaki mikrokirleticilerden hormonların, sudaki canlıları kıskacına alıp, besin zinciriyle bize ulaşabilme yollarından biri ilaçlar. Sulara karışan ilaçlar gelecekte ciddi sağlık sorunlarına yol açacak” diye konuştu. Prof. Dr. Denizli, ilaçlar ve deniz canlılarına etkileriyle ilgili şu bilgileri verdi:
Avrupa, ABD ve Asya’da incelenen sularda psikiyatrik, analjezik ve antibiyotik türünde ilaç atıkları tespit edildi. İlaçlardan kalan atıklar idrar, dışkı yoluyla veya duş sırasında suya karışıyor. Canlı organizmalarla etkileşimde bulunmak üzere tasarlanan bu maddeler, sudaki canlıları kısa sürede etkilerken, bu da ekosistem ve insanlar için potansiyel tehlike.
Çok sayıda doğum kontrol hapı ve kozmetik ürünün bileşiminde hormon bazlı malzemeler var. Son yıllarda doğal sularda çok sayıda ‘cinsiyetsiz balık’ bulundu. Araştırmalarda su veya su ürünlerinde, ağrı kesicilerden ‘asetaminofen’, antimikrobiyal sabunlardan ‘triklosan’ gibi kimyasallar ortaya çıktı.
Suya karışan ilaçların insanları ne şekilde etkileyeceği henüz tam olarak belirlenmedi. Ancak sürekli bu maddelere maruz kalan su canlıları üzerinde etkileri büyük. Özellikle doğum kontrol hapları, hormon tedavilerinde kullanılan dişi seks hormonu içeren ilaçlar ve kozmetik ürün atıklarının yüksek oranlarda kanalizasyonlara karışması sudaki organizmalar üzerinde yıkıcı etki yaratıyor. Bu tür bileşiklerin uzun vadede yeni su canlılarının ortaya çıkmasından korkuluyor.
Kimyasallar 2 milyon can alıyor
Her yıl yaklaşık 300 milyon ton endüstriyel ve evsel atıklar, tarımsal olarak kullanılan 140 milyon ton gübre ve birkaç milyon ton tarımsal ilaç ve kazayla 0.4 milyon ton petrol ve petrol ürünleri doğal sulara karışıyor. Sudaki kimyasallar, çoğu beş yaşın altında olmak üzere, her yıl 2 milyon insanın da ölüm nedeni.
Birçok insan, kullanım tarihi geçmiş ilaçları doğrudan kanalizasyon sistemlerine boşaltıyor. Bu yüzden ilk alınacak önlem, kullanılmayan ilaçları kanalizasyona dökmemek.
En çok ‘cinsiyetsiz’ Seattle’da
Dünyada cinsiyetsizleşen su canlılarıyla ilgili araştırmalar 90’lı yılların sonunda konunun önemine dikkat çekti. Suya karışan deterjan, doğum kontrol ilaçları gibi atıkların canlıların hormonal yapısında değişikliklere yol açtığı tespit edildi. ABD’de Seattle Duwamish Nehri son yıllarda cinsiyetsizleşen su canlılarının en sık görüldüğü yer olarak kayıtlara geçti. Son araştırmalarda, başta sadece erkek canlılarda görülen hormonal değişimlere, dişilerdeki değişimler de eklendi. Normal yumurtlama düzeni dışına çıkan dişilerin yumurta kalitesinde de bozulmalar gözlendi.
